O‘zbekiston xalq yozuvchisi, bolalarning sevimli adibi X.To‘xtaboyevning asarlari nafaqat respublikamizda, balki chet ellarda ham ma’lum va mashhurdir. "Sariq devni minib" sarguzasht romani bolalar hayotidan olib yozilgan bo‘lib, ularning sevimli kitoblaridan hisoblanadi. Bu asarda orzu-havasga eltadigan chinakam yo‘l halol mehnat, yaxshi xulq-odob va qunt bilan o‘qishda ekanligi ta’kidlanadi.

"Atoqli oʻzbek yozuvchisi Muso Toshmuhammad oʻgʻli Oybek turfa voqealarga boy, mashaqqatli va ayni paytda ajoyib hayot yoʻlini bosib oʻtgan. Qoʻlingizdagi “Bolalik xotiralarim” kitobida u ana shu yoʻlning 1917-1918-yillarga qadar boʻlgan qismi bilan siz hurmatli kitobxonlarni tanishtiradi.Oybek singari ulugʻ allomalarning bolalik va yoshlik kezlari ularning koʻcha changitib yurgan oddiy boladan xalqning mutafakkir siymolaridan biriga aylanishi, ayniqsa, yosh avlodlar uchun hamisha maroqli va ibratlidir."

"Baron Myunxauzenning sarguzashtlari" ga XVIII asrda Germaniyada yashagan Baron Myunxauzenning hikoyalari asos qilib olingan. U harbiy boʻlgan, bir qancha vaqt Rossiyada xizmat qilgan va Turkiyaga qarshi urushda ishtirok etgan. Germaniyadagi mulkiga qaytgach, Myunxauzen tez orada aql bovar qilmaydigan sarguzashtlarni oʻylab chiqargan zakiy hikoyachi sifatida taniladi. Hikoyalarini oʻzi qogʻozga tushirganmi, yoinki bu ishni boshqa biron kimsa amalga oshirganmi, xullas 1781-yili ulardan baʼzilari bosilib chiqadi. 1785-yili nemis yozuvchisi E.Raspe ularni qaytadan ishlab, nashr etadi. Keyinchalik bularga boshqa yozuvchilarning Myunxauzen haqidagi fantastik hikoyalari qoʻshiladi. Ammo kitobning muallifi E.Raspe hisoblanadi.

"Robinzon Kruzoning hayoti va ajoyib sarguzashtlari" romani -jahon adabiyotining o‘lmas durdonalaridan biri hisoblanadi ! Ushbu asar vatanimizda ham bir necha bor qayta chop etilgan. Chunki har doim bu kitobga talab katta bo‘lgan. Asarni o‘qish daomida biror joyda mantiqsizlikka duch kelmaysiz. Asarning asosiy qahramoni Robinzon Kruzo bo‘lsa ham, adib asarda inson ongining nimalarga qodir ekanligini tasvirlashni asosiy maqsad qilib olgan. Chunki insonning nimaga qodirligi uning nimaga majburligidan kelib chiqadi. Ushbu kitob ilk bor o‘zbek tilida 1965 yilda chop etilgan. Bu davrdagi nashrida ayrim so‘z va jumlalarning ma’nosi izohlanmagan yoki ruscha so‘zlar, yoki baynalmilal jumlalar orqali berilgan edi. Bu holat bilan biz tarjimonlarni yoki o‘sha davr nashriyoti xodimlarini kamsitish fikridan yiroqmiz. Faqat hozirgi davr kitobxonlarining talab va iltimoslariga asosan asar tarjimasiga qo‘shimcha iqtiboslar kiritildi va asar hozirgi o‘zbek adabiy tili qoidalari asosida qayta tahrirlandi.

Siz bilgan mamlakatlarning, siz bilmagan sirlari Mazkur asar 1940-yilda yozilgan boʻlib, unda jahon pul tizimi va uning ortidagi yashirin kuchlar haqida soʻz boradi. “Qora pul imperiyasi” — pul orqali dunyo taqdiri qanday belgilanishini, kimlar hokimiyatga ega ekanini va hayotimizga ta’sir oʻtkazuvchi noyob mehanizmlarni ochib beradi. Muallif markaziy banklar, foiz tizimi va dunyoning eng kuchli moliyaviy elitalari qanday qilib davlatlar, siyosat va hatto inson tafakkurini boshqarayotganini tahlil qiladi.

1945 yilning 15 fevralida Jorj Oruell vayron bo'lgan Yevropa hayoti to'g'risida guvoh o'laroq hikoya qilib berish uchun harbiy muhbir sifatida Germaniyaga yo'l oldi. Ushbu kitobda uning qirqinchi yillardagi jahon urushi, uning qiymati va oqibatlari to'g'risidagi yorqin va chuqur mulohazalari ilk bor jamlangan. U 1936-1937 yillarda Ispaniyada frankochilar bilan bo'lgan janglarda qatnashgan paytlaridayoq urush uning radio hamda gazetalardagi chiqishlarining qoq markazida edi. 1944 yilda Oruell oilasi bilan yashayotgan uy nemis bombalari bilan vayron etildi. G'animlardan nafratlanish uchun yozuvchida sabablar ko'p edi. Biroq, o'z publisistik ishlarida u eng avvalo kelajak haqida o'ylaydi va barcha insonlar uchun qonli urushning boshi berk yo'lidan va parokandalikdan chiqish yo'llarini izlaydi. Ushbu kitobga Oruellning 25 ta ishi, jumladan, "Intiqom tufayli qotillik", "Qasos jirkanchdir" kabi mashhur maqolalari va Gitlerning "Mening kurashim" kitobiga yozilgan taqrizi kiritilgan.

Entoni Byorjess - o‘zbek kitobxoni uchun yangi nom. “1985” romani adibning o‘zbek tiliga o‘girilgan ilk katta asaridir. Mazkur kitob va muallifning boshqa asarlaridan bilish mumkinki, Antiutopiya Byorjessning sevimli janri. Kollektiv xotira ustidan nazorat o‘rnatgan davlat, hurfikrli shaxsning ko‘ksidan itargan jamiyat, ziyolilari ko‘chada tilanchilik, axlat titish bilan shug‘ullanayotgan, boshi berk ko‘chaga kirib qolgan hukumat. Bir qarashda kitobxonning yuragi orqaga tortib ketadi. Ammo roman keng mushohadaga chorlashi bilan ahamiyatlidir. Bosh qahramon Bev Jonsning har qanday jimjimador bo‘yoqlar, majburan qo‘shilgan ijobiy sifatlardan holi tarzda, bor buy-basti bilan tasvirlanishi, yozuvchining sovuqqon uslubi, eng muhimi, asar taqdim etayotgan yangi g‘oya Siz, aziz kitobxonlarni befarq qoldirmaydi, degan umiddamiz.

Odam ko‘pincha o‘z yaqinlarining qadriga yetmaydi. Ayniqsa onaning qadrini bilmaslik yosh o‘tganda pushaymonlik keltirishi mumkin. Shu maʼnoda "Dunyoning ishlari" asarini kishi ulg‘ayganda tuyadigan ona armoni deyish mumkin. Asardan paydo bo‘ladigan katta xulosa ham aslida shu. Shu bilan birga asar dunyoning, yaqin insonlarning qadriga yetishga, hayotning maʼno-mazmunini teranroq anglashga, ona oldidagi farzandlik burchi va masʼuliyatini tuyishga o‘rgatadi. "Dunyoning ishlari" yuqorida aytilgan sababi tufayli qo‘ldan qo‘ymay o‘qilayotgan bo‘lsa kerak ehtimol.

Bu – ko‘pdan beri siz qo‘ldan qo‘ymay o‘qib kelayotgan kitob. Bu – ko‘pdan beri siz farzandlaringiz, yaqinlaringiz o‘qishlarini astoydil istayotgan kitob. Bu – ciz va biz haqimizdagi kitob. Yaralganimizdan to bugungi kunimizgacha bizga nimalar ayon – nimalar noayon, nimalarni topdik – nimalarni yo‘qotdik, kimlarga mehr berdik – kimlarni esa xo‘rladik yoki tahqirladik, o‘zimizga havola. Ko‘nglimizdan kechadigan ana shu haqiqatlarni yodga soladigan mazkur kitob xuddi shu jihati bilan qalbimizga yaqin. O‘qing, ishoning, zero, har bir odam bolasi hayoti davomida kitobda qayd etilgan bitiklarga qayta va qayta duch kelaveradi… Bu bitiklar har insonning taqdirida takrorlanaveradi…

"Rost bilan yolg‘onning o‘rtasi - to‘rt enlik", degan gap bor. Qiziq, nega endi oz emas, ko‘p emas, to‘rt enlik ? Gap shundaki, ko‘z bilan quloqning orasi - to‘rt enlik ekan . Eshitganingga emas,ko‘rganingga ishon... Maqsad - shu. Bu kitobdagi ko‘p odamlarni o‘zim ko‘rganman. Ko‘plari bilan gaplashganman. Baʼzilarining o‘zi bilan, baʼzilarining... ruhi bilan... Baʼzilari nimani gapirgan bo‘lsa, shuni qog‘ozga tushirdim. Baʼzilari nima gapirganini emas, nima o‘ylaganini yozishga majbur bo‘ldim. (Nachora, hamma rost gapiravermaydi. Ammo yolg‘on gapirayotgan odam ham ichida, baribir rostini o‘ylaydi.) Xullas, bu savdolar ko‘p yillar davomida ko‘p kishilarning boshidan kechgan. Ular ustidan hukm chiqarish - sizlarga havola... Tilimning uchida turgan yana bir andishani aytmasam bo‘lmaydi. Ehtimol, siz bu kitobda fojia ko‘payibroq ketmadimikan, degan xayolga borarsiz. Nachora, avvalo, hayot- nuqul bayramdan iborat emas. Urush esa o‘yin emas. Ikkinchi jahon urushi ellik million odamning uvoliga qoldi. Shundan bir yarim millioni bizning o‘zbeklar edi. Eng aziz, eng asl kishilarimiz. Qolaversa, urush faqat okopdagi jangchilarning joniga chang solib qolmadi. minglab chaqirim naridagi odamlarni ham sinovdan o‘tkazdi. Negaki, biz bir xonadon aʼzolarimiz. Mushkul damlarda imonini, insonligini saqlab qolgan ota-onalarimiz, aka-opalarimizning hayoti bugungi zamonda bizga o‘rnak bo‘lsa ne ajab !